Nes 45 *

Nes 45 *, R. de Backer-Van Ocken, 13 november 1978

Hoe cond ick u myn Broeders
Oyt vergeten daar wy toch
syn in eenen strongk geplant
Marnix van Sint-Aldegonde

Op 13 november 1978 werd
door Mevrouw R. De Backer-Van Ocken
Minister van Nederlandse Cultuur
en Vlaamse Aangelegenheden
de eerste funderingspaal geheid
van het Belgisch Centrum
voor Nederlandse Cultuur
te Amsterdam

Datum van steenlegging

13 november 1978

Steenlegger(s)

R. de Backer-Van Ocken

Achtergrond steenlegger(s)

Hendrika (Rika) Maria Rosa De Backer-Van Ocken (1923-2005) was een Belgisch politica van de CVP (Christelijke Volkspartij). Rika De Backer zat van 1971 tot oktober 1980 in de Cultuurraad voor de Nederlandse Cultuurgemeenschap (geïnstalleerd in 1971). In 1974 werd zij minister van Nederlandse cultuur en Vlaamse zaken in de regering Tindemans I. In 1974 sloten Nederland en Vlaanderen het Taalunieverdrag (als 'broeders in eenen stronk geplant'). Men zou in elkaars hoofdstad een cultureel huis oprichten. Minister De Backer nam daarop het initiatief tot het oprichten van het Vlaams Cultureel Centrum de Brakke Grond, dat in 1981 geopend werd.


Pand

Het Vlaams Cultureel Centrum (VCC), tegenwoordig Vlaams Cultuurhuis De Brakke Grond kende als theater succesvolle jaren met drukbezochte podiumproducties, maar ook moeilijke periodes. In 2012-2015 besloot de Vlaamse overheid subsidie te blijven geven waarmee een dreigende sluiting werd voorkomen. Onder de nieuwe directeur Piet Menu ging men over tot een breder cultureel aanbod. Ook werd de samenwerking tussen Nederland en Vlaanderen sterker aangehaald. In 2013 begon een ingrijpende verbouwing van het complex, dat in twee fases werd uitgevoerd. Op 17 april 2015 ging het geheel vernieuwde theater weer open. Daarbij is de gedenksteen van de eerste steenlegging uit de buitengevel verdwenen.

De Brakke Grond, van tabak naar toneel

Nes 45 ligt op oude grond. Nes of Nesse betekent in het middelnederlands ‘aangeslibd stuk moerasland’. Dit stukje land lag tussen het IJ en de Amstel, dat tussen de Grimburgwal en de Oude Brugsteeg nog een open water was (gedempt in 1933-1936). Aanvankelijk lag tussen Nes, Enge Lombardsteeg, Oudezijds Voorburgwal en Sint Pietershalsteeg het Sint-Margaretha- of Margrietenklooster, een Franciscaner vrouwenklooster. Na de Beeldenstorm (1566) verloor het klooster geleidelijk haar rijkdommen en bestaansrecht. In 1595 werd het door het inmiddels protestante stadsbestuur verkocht. Na sloop van de kapel van het voormalige Margrietenklooster (later de Kleine Vleeshal) in 1779 werd de open ruimte benut als marktplein. Dit plein is nu het Nespleintje, gelegen voor theater De Brakke Grond.

Rond 1625 stond aan de Nes herberg ‘De Bracke Gront’. Brak water is zeewater dat door vermenging met bijvoorbeeld zoet rivierwater, minder zoet wordt. Ter hoogte van theater Carré werd het Amstelwater brak (na de aanleg van de Afsluitdijk in 1936, waarbij de Zuiderzee het IJsselmeer werd, werd het water zoeter: minder zeewater bereikte de Amstel). In de herberg werden ook veilingen gehouden van producten die door de handelsschepen van de VOC, en van later de Nederlandsche Handel Maatschappij (opgericht 1824) werden aangevoerd. Men veilde er tabak, thee en koffie. In 1900 was de Nes een centrum van de tabakshandel geworden, met verschillende tabaksfabrieken en veilinghuizen (zie ook Nes 75-87 en Rokin 93). Eind 19de eeuw werd het veilinghuis De Brakke Grond grondig verbouwd. De tabak werd er gemonsterd in de Groene Zaal en geveild in de Rode Zaal. In de jaren 1920 begon men er ook feesten en dansavonden te organiseren. Na de WOII leefde de tabakshandel in o.a. de Nes weer op maar uiteindelijk ging de veilingfunctie verloren.

Steen

Het citaat (eerste drie regels) komt uit  de Voorrede van het Boek der Psalmen, lofzang 5 (1591), van Filips van Marnix, heer van Sint-Aldegonde (1540-1598).