Nieuwmarkt

Nieuwmarkt, anoniem, 28 april 1488

M.CCCC.LXXXViii
De(n). xxviii. Dach
I(n). April. wart de(n)
eerste(n). Steen va(n)
dese. port. gheleit

Datum van steenlegging

28 april 1488

Steenlegger(s)

anoniem

Pand

Midden op de Nieuwmarkt, voorheen Sint Antoniesmarkt, staat sinds 1488 de Waag, voorheen Sint Antoniespoort. Het is hiermee het oudste wereldlijke middeleeuwse gebouw in Amsterdam. De Antoniespoort was een stadspoort ('dese port') in het oostelijke deel van de stadsmuur. Vanuit de Sint Antoniesbreestraat kwam men via deze poort de stad in. De Nieuwmarkt zelf is in 1614 ontstaan door aanplemping van een deel van de Kloveniersburgwal. Hierbij ontstond een marktplein en kwam de Waag binnen de stad te liggen. Door het plempen is het poortgebouw wel een stuk onder de grond geraakt. Het open binnenplein van de poort kreeg een dak en werd in 1618 in gebruik genomen als waaggebouw (ter vervanging van de oude Waag op de Dam). Op de bovenverdieping had een aantal gilden hun ruimte (smeden, metselaars, chirurgijns, schilders). De gildes hadden hun eigen ingang, met erboven een gevelteken dat verwees naar hun beroepsgroep. In de 19de en 20ste eeuw gebruikten verschillende instellingen het pand. Vanaf de jaren '20 zaten er het Amsterdams Historisch Museum (tot 1975) en het Joods Historisch Museum (tot 1987).
Vanaf de jaren '70 was het voortbestaan van het gebouw ongewis. Er waren problemen met de fundamenten en met een van de torens. In 2014-15 werd de Waag grondig gerestaureerd. Momenteel heeft deze voormalige stadspoort een horecafunctie.

 

Steen

De gedenksteen is ingemetseld in het torentje, aan de kant van de Zeedijk en de Geldersekade. Deze steen van 28 april 1488 is de oudste ‘eerste steen’ van Amsterdam.